Wie van IJslanders houdt, weet dat er aan alle goede dingen ooit een einde komt. Helaas geldt dit ook voor het leven van onze geliefde paarden. Maar wanneer is dat en hoe wil je dat jouw paard sterft. Kies je voor slachten, kies je voor euthanaseren? Wij bespreken het levenseinde van het paard in twee delen: dit artikel gaat over de voor- en nadelen van slachten of euthanaseren en geeft praktische tips over het laten ophalen. Het volgende deel zal gaan over het moment van het maken van die beslissing en over het meten van de kwaliteit van leven.
Drie telefoonoproepen gemist maar de apps waren duidelijk: kom snel want jouw dertigjarige merrie kan niet meer opstaan. De dierenarts komt over een uur! Inderdaad, ze probeert wel maar opstaan lukt niet meer. Is de achterhand verlamd? Voor de morele steun bel ik dochter en twee vriendinnen op om naar de wei te komen. Ik zit bij haar, de dierenarts komt. „Wat wil je?” vraagt de dierenarts na een kort onderzoek. „Ik wil dat ze een paardwaardig leven heeft. Ik begrijp dat zo’n verlamming niet te genezen is, dus dat er geen kwaliteit van leven meer zal komen. Ik vraag je om haar te sederen en in te laten slapen.” Bijna onverschillig, pas later komt het verdriet, de rouw, het gemis.
De dierenarts werkt vakkundig en de merrie overlijdt. Ook al staat mijn hoofd er niet naar, ik moet dingen regelen. Ik laat de kuddegenoten afscheid nemen van hun maatje. Geef ze de mogelijkheid om te snuffelen. Als aandenken knip ik een pluk manen af.
En dan regelen
Hoe krijg je het lichaam van de wei naar de openbare weg? Rendac eist namelijk dat het kadaver afgedekt en bereikbaar (binnen 2 meter) vanaf de verharde openbare weg moet liggen (tenminste, als je het ‘normale tarief wilt betalen). Ik kan een shovel met een pallet of een paar sterke mensen regelen. Uiteindelijk ligt het kadaver, afgedekt met zeil, in de berm. Geluk bij een ongeluk dat ze in de wei lag. Als het paard in de stal was overleden en ik had het lichaam pas na een paar uur ontdekt, dan had ik echt een probleem om het stijve lichaam uit de stal te krijgen. Mijn stalhouder regelt dat Rendac het kadaver komt ophalen. Ik moet daarvoor het chipnummer doorgeven, dat in het paspoort staat. Om fraude te voorkomen leest de chauffeur van Rendac het chipnummer in de hals uit en vergelijkt dat met het opgegeven nummer. Ik heb ervoor gekozen om niet bij het ophalen aanwezig te zijn.
Het regelen gaat verder: de stalhouder wil graag weten of ik de stal aanhoud voor een nieuwe IJslander of dat ik de huur opzegt. Tot slot, een laatste aandenken blijft het paspoort. Dat moet ik terugsturen met een formulier dat ik heb gedownload van de website van NSIJP. Op verzoek heb ik het paspoort, nu ongeldig gemaakt, teruggekregen.
Kiezen tussen slachten of euthanasie
Als eigenaar van een gezond paard is het verstandig om je eens te verdiepen in het levenseinde van je paard zodat je later bewuster kan kiezen: slachten of euthanasie.
Slachten gebeurt in een slachthuis onder toezicht van een inspecteur van de NVWA. Een schietmasker zorgt voor een zeer snelle bewusteloosheid (bedwelming), vervolgens wordt het paard geslacht en bloedt het leeg. Euthanasie gebeurt in de eigen omgeving middels (meerdere) injecties. Of euthanasie pijnloos of stressloos is, is de vraag. Het is duidelijk dat het doden met een schietmasker sneller gaat dan via sederen en euthanaseren. Maar de stappen daarnaartoe zijn ook belangrijk om mee te nemen in de keuze. Bij de keuze voor het slachten komen ook het transport naar het slachthuis en (eventueel) het verblijf op het slachthuis voor het sterven, dat kan heel kort maar ook vele uren duren. Je kunt er niet bij zijn (noch vooraf noch na afloop) en is er geen mogelijkheid voor de andere paarden om afscheid te nemen. Bij de keuze voor de euthanasie in een rustige vertrouwde omgeving elimineer je het transport en het stressvol wachten. Je kunt er bij zijn, maar het sterven zelf duurt meestal langer en niet alle paarden gaan ‘mooi’ dood. Tot slot moet je zelf regelen dat het paard wordt opgehaald.
Een derde alternatief, dat sommige klinieken aanbieden, is om de euthanasie daar te doen. Dan kun je bij zijn om er (na afloop) afscheid van te nemen. De kliniek zorgt voor de afhandeling. De kuddegenoten kunnen dan geen afscheid meer nemen en het paard moet naar de kliniek getransporteerd worden.
Financieel
De keuze voor slachten levert geld op, het paard laten euthanaseren kost geld: dierenarts, injectiespuiten en Rendac (Menu van Rendac: “gewoon” en “goedkoop” is ophalen bij de weg (± € 70) of “individueel” en “duur” is een individuele ophaaldienst vanuit de wei of stal op jouw gewenste moment (± € 560 zie Rendac). Je kunt ook sparen en kiezen voor crematie, waarbij het paard wordt opgehaald door het crematorium en vervolgens wordt gecremeerd (die prijzen zijn nog hoger en verschillen per crematorium).
Europa
Vroeger kon je de dierenarts vragen om in het paspoort aan te geven dat jouw paard niet bestemd was voor menselijke consumptie. De dierenarts zette hiervoor vooraf een stempel in het paspoort. Dat is sinds 2021 niet meer mogelijk.
Artikel 38 van de Europese uitvoeringsverordening over het paardenpaspoort (EU) 2021/963)
Sinds de invoering van EU-verordening 2021/963 is het niet meer toegestaan dat een paard, op verzoek van de eigenaar, wordt uitgesloten van de slacht ten behoeve van de menselijke consumptie. Immers, paardachtigen worden geacht bestemd te zijn voor de slacht, tenzij zij onherroepelijk zijn uitgesloten van de slacht. Dat uitsluiten kon vroeger wel, bijvoorbeeld als de dierenarts vooraf in het paspoort had geschreven dat het paard niet bestemd is voor menselijke consumptie. Andere redenen om te kiezen voor euthanasie in plaats van slachten – een medische reden of residuen van medicijnen die nog in het paard zijn of een ongeldig paspoort – gelden nog wel.
Op basis van ingewikkelde regels kan nu alleen de dierenarts besluiten dat een paard in de toekomst uitgesloten wordt van de slacht. Deze beslissing heeft te maken met medicijnen die wel of niet gebruikt mogen worden voor een paard als voedseldier. Er zijn meerdere categorieën van deze medicijnen die wel, wel met 6 maanden wachttijd of niet zijn toegestaan. Jouw dierenarts kan dat met je overleggen voordat je zo’n medicijn geeft (ook als het nog niet voor de slacht is). Het kan zijn dat je dan logboek formulieren krijgt en die moet je als paardenhouder dan vijf jaar bewaren
Het is ook zeker dat een paard (of enig ander dier) dat ziek/ kreupel of anders ongeschikt is voor vervoer, niet geslacht mag worden. Maar als je je paard nog kunt vervoeren, dan kun je ervoor kiezen om het wel te laten slachten.
Zielig
Artikel 38 uit 2021 van de Europese uitvoeringsverordening over het paardenpaspoort (EU) 2021/963) bepaalt dat paardachtigen worden geacht bestemd te zijn voor de slacht en bestemd voor menselijke consumptie, tenzij zij onherroepelijk zijn uitgesloten van de slacht door een melding in het paspoort (besloten door de dierenarts) bijvoorbeeld als er residuen van medicijnen in het vlees kunnen zitten. Dit (wets-) artikel is bedoeld om meer paarden voor menselijke consumptie te kunnen slachten. RVO licht dit toe: “met andere woorden, dit artikel van de nieuwe uitvoeringsverordening is er om te voorkomen “dat paardenmeisjes een paard uit gaan sluiten voor de slacht omdat zij dit zo zielig vinden. Het resultaat van een stempel in het paspoort is dat het, als ze het paard later willen verkopen, minder waard is omdat het uiteindelijk alleen nog naar Rendac kan.”
Wanneer slachten
Een reden om een paard te laten slachten is dat paardenvlees eiwitrijk voedsel is. Een andere reden om te kiezen voor de slacht of euthanasie is dat men een ouder paard meestal minder aandacht kan geven en dat het dier daardoor vereenzaamd. Voor IJslanders of paarden die in een kudde kunnen blijven, geldt dit argument minder dan voor de paarden die meestal op stal staan.
Kortom
Je kan zelf het dier niet meer bij voorbaat laten uitsluiten van de slacht maar je mag het dier wel laten euthanaseren (mits je de houder bent). Beide opties hebben praktische en financiële voor- en nadelen. Als de tijd daar is zal jouw dierenarts je informeren over de dan geldende maatregelen. Onthoud goed, een paard (of enig ander dier) dat ziek, kreupel of anders ongeschikt is voor vervoer, mag nooit geslacht worden.
Auteurs: Petra Lievens en Machteld van Dierendonck (Welzijnscommissie)